افشاریه و زندیه

 صحنه ای نقاشی شده از جنگ نادر با هندی ها یا نبرد کرنال

نادر پس از پیروزی بر دشمنان خارجی و آرام کردن اوضاع داخلی کشور در سال 1148هـ.ق بزرگان کشور را در دشت مغان جمع کرد و گفت چون خسته شده نیاز به استراحت دارد و بزرگان کشور می دانستند او مایل به سلطنت است، شاه عباس سوم را از سلطنت خلع کردند و حکومت افشاریه را با پادشاهی نادر اعلام کردند. نادر 12 سال پادشاهی کرد و مناطق بحرین، قندهار، خوارزم و بخارا را فتح کرد و مهم ترین فتح نادر هندوستان بود علت فتح هندوستان آن بود که افغانهای یاغی پس از فتح قندهار به دهلی گریختنه بود و پادشاه هند حاضر به تسلیم آنها به نادر نبوده اند. نادر با لشکرکشی به هند در جنگ کرنال آنها را شکست داد و دهلی پایتخت آنها را تصرف کرد و پادشاه هند دو الماس گرانبهای کوه نور و دریای نور را تقدیم نادر کرد.

نادر اواخر عمر اخلاقش عوض شد و بر اثر رفتارهای ناشایست و گرفتن مالیات از مردم با شورش هایی روبرو شد. هنگامی که برای سرکوبی یکی از این شورش ها به خراسان (قوچان) رفته بود جمعی از سردارانش شبانگاه به چادر وی حمله کردند و او را به قتل رساندند و پس از قتل نادر سرداران او هر کدام به محل حکومت خود بازگشتند و ادعای استقلال کردند. و چون نادر جانشین مشخصی نداشت، در عرض یک سال 3 نفر به سلطنت رسیدند و سرانجام نوه ی نادر بنام شاهرخ که نابینا بود در مشهد بر تخت نشست. اما تنها خراسان را در اختیار داشت.

پس از قتل نادر، سپاه بزرگ او از هم پاشیده و هر سردار که حاکم یک ناحیه بود به محل حکومت خود بازگشت و ادعای استقلال کرد. در این احوال کریم خان توانست بر دیگر مدعیان سلطنت پیروز شود و با سرکوبی آنها خود در شیراز سلسله ی زیدیه را تأسیس کند و خود را وکیل الرعایا یعنی نماینده و وکیل مردم نامید. تلاش اصلی او حفظ کشور و جلوگیری از شورشهای داخلی بود و فتح بصره تنها جنگ خارجی زمان او با عثمانی ها بود. آخرین فردی که از زندها به سلطنت رسید لطفعلی خان جوان بود که با اقدامات خود بار دیگر حکومت زندیه را سر و سامان داد. ولی آقا محمد خان قاجار پسر رئیس ایل قاجار که توسط کریم خان سالها در شیراز گروگان و زندانی بود توانست با مطیع کردن برادرانش در گرگان تمام مازندران و تهران و اطراف آن را به تصرف خود در آورد و با فریفتن حاج ابراهیم خان کلانتر، صدر اعظم خان زند توسط او شیراز را تصرف کند و در تعقیب لطفعلی خان زند او را در قلعه ی بم دستگیر کرد و کمی بعد پس از نابینا کردن او را کشت و سلسله زندیه پایان پذیرفت.